Zonnepanelen op utiliteitsgebouwen: van vrijwillig naar verplicht in drie jaar

Wat er sinds 29 mei 2026 in de regels staat en wanneer het ingaat

Met de eerste tranche van de Nederlandse EPBD IV-implementatie, in werking sinds 29 mei 2026, is de zonne-energie-verplichting uit de richtlijn geland in het Besluit bouwwerken leefomgeving. De verplichting is gefaseerd opgebouwd:

• 1 januari 2027: voor nieuwe utiliteitsgebouwen met meer dan 250 m² gebruiksoppervlak gaat de zonne-energie-eis in; in Nederland loopt die voor nieuwbouw via de bestaande energieprestatie-eisen (BENG)
• 1 januari 2028: bestaande overheidsgebouwen groter dan 2.000 m²
• 1 januari 2029: bestaande overheidsgebouwen groter dan 750 m²
• 1 januari 2030 (gepland): zonne-energie als onderdeel van de eisen voor emissievrije nieuwbouw, ook voor woningen
• 1 januari 2031: bestaande overheidsgebouwen groter dan 250 m²

Daarnaast geldt vanaf 1 januari 2028 bij het verbouwen van bestaande utiliteitsgebouwen boven 500 m² gebruiksoppervlak een minimale opwek-eis: maximaal 30 kWh zonnestroom per m² gebruiksoppervlak per jaar, afhankelijk van de verhouding tussen dakoppervlak en gebruiksoppervlak. Voor bestaande overheidsgebouwen geldt een aparte dakeis van maximaal 10 kWh per m², gefaseerd per gebouwgrootte.

De regeling kent uitzonderingen, onder meer bij locatie- of bouwtechnische belemmeringen, een aansluiting op een warmtenet en een terugverdientijd langer dan tien jaar. De omzetting is daarmee bescheiden, maar voor eigenaren is de richting relevanter dan de strengheid: het dak is regelgeving geworden.

Wie dit nu al raakt

Voor eigenaren van bestaande, niet-overheids-utiliteit lijkt de lijst op het eerste gezicht gunstig: geen harde datum voor bestaande bouw. De verplichting komt binnen via een andere deur, namelijk de verbouwing.

Wie vanaf 2028 een pand van meer dan 500 m² ingrijpend verbouwt, bijvoorbeeld voor de label-eisen die eraan komen, krijgt de opwek-eis mee in het pakket. Een renovatieplan uit 2024 dat nog geen PV-paragraaf heeft, is daarmee niet meer compleet. Het is verstandiger dit vooraf in te rekenen dan het bij de vergunningaanvraag te ontdekken.

Voor nieuwbouw en voor publieke portefeuilles, denk aan gemeenten, zorg en onderwijs, zijn de data hierboven wel hard.

Dezelfde datum, de andere kant op: saldering stopt

Hier zit de dubbele bodem van 1 januari 2027. Op de dag dat de zonne-eis voor nieuwe utiliteit ingaat, stopt de salderingsregeling. Dat besluit is definitief: de wet is in december 2024 door de Eerste Kamer aangenomen en het huidige kabinet draait het niet terug. Vanaf 2027 wordt teruggeleverde stroom niet meer weggestreept tegen afgenomen stroom. Er blijft een terugleververgoeding over van wettelijk minimaal 50% van het kale leveringstarief, tot 2030.

Voor de businesscase van zonnepanelen verschuift daarmee het zwaartepunt van terugleveren naar eigen verbruik. En dat is voor utiliteit eerder goed nieuws dan slecht nieuws. Een kantoor of bedrijfshal verbruikt stroom vooral overdag, precies wanneer de panelen produceren. Waar een woning met veel teruglevering vanaf 2027 een fors deel van het rendement verliest, blijft de rekensom voor een pand met hoog dagverbruik overeind.

De volgorde van denken hoort daarom te zijn: eerst het verbruiksprofiel van het pand, dan de dimensionering van de installatie. Een installatie die op het eigen verbruik is gedimensioneerd, eventueel aangevuld met een batterij of slimme sturing, rendeert na 2027 beter dan een maximaal volgelegd dak dat de helft terugvoert tegen halve vergoeding.

Drie vragen per pand

Wie dit dossier voor een portefeuille wil ordenen, komt uit op drie vragen per pand.

Valt het pand onder een verplichting en zo ja, per wanneer? Nieuwbouwplannen na 1 januari 2027, geplande ingrijpende renovaties en publiek vastgoed hebben harde momenten. De rest heeft een keuzemoment.

Wat is het verbruiksprofiel? Dagverbruik, aansluitcapaciteit en eventuele netcongestie in de regio bepalen samen wat een installatie oplevert na het einde van de saldering.

Op welk natuurlijk moment kan het mee? Dakonderhoud, renovatie of een labelverbeteringstraject zijn de momenten waarop PV tegen de laagste meerkosten meegaat. In een maatwerkadvies rekenen we zonnepanelen standaard mee als maatregel, inclusief het effect op label en energiekosten per pand.

De verplichting komt gefaseerd en met uitzonderingen. Maar de combinatie met het einde van de saldering maakt nu het moment waarop een dakstrategie per portefeuille meer oplevert dan losse beslissingen per pand.